Denetimli serbestlik, bir ceza hukuku kurumu olarak, ceza alan bireyin cezasını yasal çerçevede sosyal hayatın içinde çekmesine imkan tanır. Hükümlü, işlediği suça bağlı olarak cezaevine alındıktan sonra denetimli serbestlik yöntemiyle tahliye edilir.
Denetimli serbestlik kapsamında, hükümlü sosyal yaşamı içinde yakından takip edilir. Bu yasa, kişinin ailesi ve sosyal bağlarının koparılmamasını sağlamak amacıyla çıkarılmıştır. Hükümlüye tanınan bu hak, cezasının infazı sırasında koşullu salıverilme süresine yaklaştığında uygulanabilir.
Hükümlü, sosyal yaşam içinde denetim altında tutularak cezasının infazı gerçekleştirilir. Bu süreçte, hükümlü, belirlenen yükümlülükleri yerine getirmekle sorumludur. Denetimli serbestlik süresi genellikle 1 yıl olarak belirlenmiştir; ancak bazı suçlar için bu süre 3 yıla kadar uzayabilir.
30.03.2020 tarihine kadar işlenmiş olan belirli suçlar için geçerli olan 3 yıllık süre, belirli koşulların sağlanması durumunda uygulanabilmektedir.
Denetimli Serbestlik Şartları Nelerdir?
Denetimli serbestlik hükümlüler için bir seçenek olabilmesi için öncelikle cezaevinde bulunma şartını içerir. Hükümlü, aldığı cezanın miktarından bağımsız olarak, öncelikle iyi halli olup olmadığının belirlenmesi için cezaevine girmiş olmalıdır, bu da açık ya da kapalı bir cezaevi olabilir.
Kapalı cezaevinde bulunan hükümlü, daha sonra açık cezaevine geçebilmeli ve iyi halli olduğuna dair olumlu bir değerlendirme raporu almalıdır. Bu rapor, genellikle İdare ve Gözlem Kurulu tarafından hazırlanır.
Değerlendirme raporu doğrultusunda koşulları yerine getiren hükümlü, denetimli serbestlikten yararlanabilir. Denetimli serbestlik süresi genellikle 1 yıldır, ancak bazı durumlarda bu süre 1 yıldan daha uzun olabilir.
Koşullu salıverilmeye 2 yıl veya daha az bir süre kalmış kadın hükümlüler, 0-6 yaş arası çocuk sahibi iseler denetimli serbestlikten faydalanabilirler. Koşullu salıverilmeye 3 yıl veya daha kısa bir süre kalmış hükümlülerin denetimli serbestlikten yararlanabilmesi için ağır bir hastalığa maruz kalmış olmaları veya yaşamlarını tek başlarına sürdüremeyecek durumda olmaları gerekmektedir.
Hükümlü, ağır bir hastalık geçiriyorsa veya yaşamlarını tek başlarına sürdüremeyecek durumdaysa, bu durumu belgelendirmek üzere bir sağlık raporu almalıdır. Bu rapor, Adli Tıp Kurumu veya Adalet Bakanlığı’nın belirlediği tam teşekküllü bir hastaneden onaylanmış olmalıdır. Denetimli serbestliği uygulayacak olan infaz hakimi, hükümlünün durumunu değerlendirirken İdare ve Gözlem Kurulu’nun hazırladığı raporu dikkate alır.
Denetimli serbestlik, her hükümlü için doğrudan uygulanabilen bir haktan ziyade, suçun niteliği, hükümlünün kişiliği ve alınan ceza gibi faktörlere bağlı olarak karar verilen bir durumdur.
Denetimli Serbestlik Şartları
Denetimli serbestlik yasasından yararlanabilmek için şu koşulların sağlanması gerekmektedir:
1. Hükümlünün salıverilme süresinin bir yıl veya daha az olması. 2. Hükümlünün açık cezaevine geçmesi koşulu. 3. Hükümlüde aranan iyi halli olma durumu. 4. Hükümlünün denetimli serbestlikten yararlanmayı talep etmesi koşulu.
Yukarıda belirtilen şartların tamamının karşılanması durumunda denetimli serbestlik yasasından faydalanılabilmektedir. Ancak bu koşulların sağlanmaması durumunda hükümlü denetimli serbestlik hakkını kullanamaz.
Hükümlünün koşullu salıverilme süresine bir yıl veya daha az zaman kaldığında denetimli serbestlikten yararlanabilmesi mümkündür. Hükümlü, işlediği suça bağlı olarak aldığı ceza miktarı, suçun niteliği ve hükümlünün kişisel durumu gibi faktörlere göre cezaevinden geçiş ve denetimli serbestlik hakkını elde edebilir.
Hükümlü, kapalı cezaevinden açık cezaevine geçtiğinde veya kapalı cezaevinde durması açık cezaevi yerleşiminden dolayısıyla mümkün olmaması durumunda yine denetimli serbestlik hakkını kullanabilir.
Hükümlüler için önemli bir değişiklik olarak, 2017 yılında yapılan düzenleme ile kapalı cezaevinden açık cezaevine geçebilme koşulları kolaylaşmış, ancak bazı suçlar için açık cezaevine geçiş koşulları da ağırlaşmıştır. Denetimli serbestlik hakkını elde etmek isteyen hükümlülerin iyi halli olmaları gerekmektedir.
Hükümlünün iyi hal durumu İdare ve Gözlem Kurulu tarafından belirlenir ve bir rapor halinde sunulur. Bu rapora itiraz etme hakkı hükümlüye tanınır ve itiraz, Ceza İnfaz Hakimliği’ne yapılır. Denetimli serbestlik hakkı elde etmek için iyi halli olma zorunluluğu bu şekilde tespit edilir ve hükümlü, yükümlülüklerini yerine getirmesi durumunda bu haktan yararlanabilir.
Hükümlü, denetimli serbestlikten yararlanmayı talep etmelidir. Bu yasa, talep üzerine uygulanabilir ve kendiliğinden geçerli değildir. İnfaz Hakimliği’ne yazılacak bir dilekçe ile başvuruda bulunulabilir. Denetimli serbestlikten yararlanma dilekçesi ilgili mercie verildiğinde, koşullar sağlanırsa kısa sürede uygulanır.
Hükümlünün İyi Halli Olması Nedir?
Hükümlü bireyler, cezaevinde bulundukları süre içinde belirli haklardan yararlanabilmek için belirli koşulları sağlamak zorundadır. Bu koşullardan biri, hükümlünün cezasının infaz edildiği süre içinde iyi halli olmasıdır. İyi halden kasıt, hükümlünün beklenen davranışları sergilemesi, gelişme ve iyileşme göstermesidir. Bu süreçte İdare ve Gözlem Kurulu denetlemelerde bulunur ve bu denetimlerde değerlendirilen kriterler aşağıdaki gibidir:
1. Ceza infaz kurumunun kurallarına uyum sağlamak. 2. Haklarını iyi niyetle kullanmak. 3. Yükümlülüklerini eksiksiz bir şekilde yerine getirmek. 4. İyileştirme programlarından olumlu sonuçlar almak. 5. Toplumla bütünleşmeye eğilim göstermek. 6. Tekrar suç işleme eğiliminde olmamak. 7. Mağdura ya da başkasına zarar verme riskinin düşük olması. 8. Okuma alışkanlığı, katılım sağladığı eğitim programları ve elde ettiği sertifikalar. 9. Diğer hükümlülerle, ceza infaz kurumu görevlileriyle ve dış dünyayla olan ilişkileri. 10. Ceza infaz kurumuna uyum sağlama. 11. Aldığı ödüller ve disiplin cezaları.
Bu kriterlere uyum sağlayan hükümlüler, ceza infaz kurumu içinde daha olumlu bir değerlendirme alabilirler ve belirli haklardan yararlanabilirler. İyi hal, hükümlünün topluma daha olumlu bir şekilde reintegre olmasına olanak tanır.
Denetimli Serbestlik Türleri
Denetimli serbestlik, yargılamanın kovuşturma veya soruşturma aşamasında çeşitli nedenlerle uygulanabilen bir hukuki düzenlemedir. Bu uygulama en sık cezanın infaz edildiği sırada gerçekleştirilmektedir.
Cezanın infazı sürecinde kullanılan denetimli serbestlik dışında, adli kontrol şartı ile denetimli serbestlik, kısa süreli hapis cezasına alternatif yaptırımlar, belirli hakların kullanımının kısıtlanması, tedavi ve denetimli serbestlik, HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması), koşullu salıverilme sonrası denetimli serbestlik, etkin pişmanlık hükümleri, adli para cezasına karşılık kamuya faydalı bir işte çalıştırılma, çocuğun denetim altına alınması, mükerrer suç işleyenlere ve belirli suç faillerine özgü infaz rejimi ve denetimli serbestlik uygulamaları da mevcuttur.
Denetimli Serbestlik Yükümlülükler
Denetimli serbestlik kararı alınan hükümlü, belirli yükümlülükleri yerine getirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülükler çeşitli alanlarda olabilir. Örneğin, hükümlü kamuya faydalı bir işte ücretsiz olarak çalıştırılabilir. Ancak, bu tedbir, hükümlünün zaten çalışmakta olduğu bir işi varsa uygulanmayabilir.
Ayrıca, hükümlü, bir konutta veya belirli bir bölgede denetim altında tutulabilir, belirli yerlere gitmesi yasaklanabilir, belirlenen programlara katılması istenebilir. Bu yükümlülüklerden biri veya birkaçı hükümlü tarafından yerine getirilmek zorundaysa, denetimli serbestlik müdürlüğü bu kararı verir. Bu yükümlülükler bazı durumlarda değiştirilebilir veya uygun bir denetimli serbestlik planı oluşturulabilir.
Hükümlü, denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından belirlenen kurallara uymak zorundadır. Bu kurallar arasında, hazırlanan denetim planına uymak, iyileştirme çalışmaları kapsamında belirlenen yükümlülükleri yerine getirmek, denetimli serbestlik personelinin uyarılarına ve önerilerine uymak, denetim için belirlenen kurallara uymak gibi kurallar bulunmaktadır.
Denetimli serbestlik uygulaması sırasında hükümlü, müdürlüğün ve diğer kurumların işleyişine zarar verebilecek davranışlardan kaçınmalıdır. Ayrıca, yerleşim yeri adresini değiştirdiğinde bu değişikliği müdürlüğe bildirmesi gerekmektedir. Yeni adres bildirilmezse ve tespit yapılamazsa, eski adrese yapılan tebligat geçerli sayılmaktadır.
Denetimli Serbestlik İhlali
Denetimli serbestlik kapsamında hükümlü, kurallara uyacağına dair taahhütte bulunarak tahliye edilir. Ancak, hükümlü taahhütlerini yerine getirmezse, denetimli serbestlik uygulaması sona erer. Hükümlü, denetimli serbestlik ihlali yaparsa, tekrar açık cezaevine gönderilir.
Denetimli serbestlik müdürlüğü, hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verir. Bu karar, infaz hâkimi tarafından alınır ve hükümlü, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının infazı için açık ceza infaz kurumuna gönderilir.
Hükümlü, denetimli serbestlik yasasını ihlal ettiği durumda, tahliye edildikten sonraki 5 gün içinde Denetimli Serbestlik Müdürlüğü’ne başvurmalıdır. Daha sonra, uygulanacak tedbire göre belirlenen programa katılmalıdır. Hükümlü, bu kurallara uymazsa denetimli serbestlik yasasını ihlal etmiş sayılır.
Denetimli serbestlik yasasını ihlal eden hükümlü, 5 günlük başvuru süresinin sona erdiği gün itibariyle ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra tekrar açık cezaevine alınmalıdır. Hükümlü, kendisine belirlenen programa ve yükümlülüklere iki defa uymazsa, denetimli serbestlik hakkını kaybeder ve tekrar açık cezaevine gönderilir.
Özel bir gerekçe olmaksızın denetimli serbestlik hakkından vazgeçmek de mümkündür. Ancak, hükümlü, denetimli serbestlik yasasını ihlal ettiğinde daha ağır sonuçlara maruz kalabilir. İki kez üst üste imzaya gitmemek veya 5 gün içinde müracaat etmemek gibi durumlar, yükümlülük ihlali olarak değerlendirilir ve hükümlü hakkında soruşturma başlatılabilir.
Denetimli Serbestlik Sırasında Hükümlünün Suç İşlemesi
Hükümlü, denetimli serbestlik yasasından yararlanmaya başladıktan sonra kasıtlı bir suç nedeniyle aldığı hapis cezası bir yıl veya daha fazla süreyi içeriyorsa, infaz hâkimi, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine hükümlüyü açık ceza infaz kurumuna iade etme kararı alabilir.
Ancak, hükümlü hakkında yapılan kovuşturma sonucunda beraat kararı çıkarsa, dava reddedilirse veya ceza verilmesine yer olmadığına dair bir karar alınırsa, hükümlünün cezası denetimli serbestlik yasası kapsamında infaza devam edilir. Bu kararı infaz hâkimi verebilir.
Denetimli Serbestlikte Adli Para Cezası
Hükümlü, adli para cezasına çarptırıldığında ve bu cezayı ödemediği durumda ilk olarak kamuya faydalı bir işte çalıştırılmak üzere davet edilir. Ancak, hükümlü bu davete uymazsa, adli para cezası hapis cezasına dönüşebilir.
Adli para cezasının hapis cezasına dönüşmesi durumunda, hükümlüye denetimli serbestlik yasası uygulanamaz. Bu yasa aynı zamanda doğrudan verilmiş olan hapis cezalarına yönelik olarak da uygulanabilir.
Denetimli Serbestlik Elektronik Kelepçe Takılması Kararı
Hükümlü, ikamet ettiği evde veya evin çevresinde belirlenen bölgelerde elektronik kelepçe ile kontrol edilebilir. Elektronik kelepçe ayağa takılır ve açıldığında alarm tetiklenir. Hükümlü, belirlenen alanların dışına çıkarsa veya elektronik kelepçeyi açarsa, denetimli serbestliği ihlal etmiş olur ve cezasını çekmek üzere yeniden açık cezaevine gönderilecektir.
Denetimli Serbestlikte Suçta Tekrar
Suçta tekrar ya da tekerrür, ilk işlediği suçun kesinleşmiş olup belirli bir süre geçtikten sonra hükümlünün yeniden suç işlemesi olarak tanımlanır. Bu durumda, hükümlü için işlediği ikinci suça tekerrür hükümleri uygulanır ve ardından koşullu salıverilme tarihi hesaplanır.
Hükümlü, ikinci kez suç işledikten sonra bir kez daha suç işlerse, ikinci defa tekerrür söz konusu olacaktır. İlk kez tekerrür hükümleri ortaya çıktığında hükümlü denetimli serbestlik yasasından yararlanabilir. Ancak hükümlü için ikinci kez tekerrür hükümleri uygulandığında, denetimli serbestlik hakkı ortadan kalkar.
Denetimli Serbestlik Karar Değişikliği, Kararın Durdurulması- Kaldırılması
Belirli durumlarda, hükümlü hakkında denetimli serbestlik kararında değişiklik yapılabilir. Bu değişiklikler şu durumlarda ortaya çıkabilir:
– Hükümlü, elinde olmayan sebeplerle denetimli serbestlik kararlarını yerine getiremediğinde, – Denetimli serbestlik infazı mümkün değilse, – Denetimli serbestlik kararının infazı imkânsız hale geldiğinde, – Denetimli serbestlik kararı hapis cezasından daha ağır sonuç doğurduğunda, – Tedbirden beklenen yarar sağlandığında.
Bu durumda, hükümlü hakkında karar değişikliği yapılabilir, karar durdurulabilir veya kaldırılabilir. Ayrıca, tedbirin beklenen yararı sağlandığında denetimli serbestlik kararı yerine başka bir karar alınabilir. Bu tür değişiklikler, kanunda aksi bir düzenleme olmaması durumunda, İnfaz İşlemleri Değerlendirme Komisyonu’nun talebi üzerine ilgili yargı mercii tarafından yapılabilir.
Denetimli serbestlik yükümlüsü bir suç nedeniyle tutuklandığında, mahkum edildiği hapis cezasının infazı başladığında veya askere alındığında, ilgili yargı merciinin aksi bir hükmü bulunmadığı takdirde yükümlülüğün yerine getirilmesinin durdurulması gerçekleşir. Bu durumda olan yükümlünün denetim süresi içinde serbest bırakılması veya askerlik hizmetinin sonlanması durumunda yükümlü, yükümlülüğüne devam eder.
Denetim süresi bittiğinde ise yükümlünün askerlik durumu veya mahpusluk hali devam ediyorsa, dosya kapatılır. Kapatılan dosya Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından ilgili yargı merciine gönderilir. Yükümlünün ceza infaz kurumunda veya askerlikte geçirdiği süre, denetim süresinden sayılır.
Denetimli Serbestlik Kararına İtiraz
İtiraz işlemleri, Denetimli Serbestlik Müdürlüğü’ne yapılır. Denetimli serbestlik uygulanan hükümlü ya da kanuni temsilcisi tarafından gerçekleştirilebilir. İnfaz işlemleri sırasında hukuka uygun olmayan işlemler ve eylemlerle ilgili yapılan bu itirazlar, Denetimli Serbestlik Müdürlüğü’nün denetim planları ve raporlarına ilişkin olabilir.
Müdürlüğün hazırladığı raporlar, yaptığı uyarılar ve denetim planları ile ilgili hukuka aykırılıklar olduğu düşünüldüğünde, hükümlü ya da yasal temsilcisi itiraz hakkını kullanabilir. Yükümlünün bu hakkını kullanabilmesi için işlem veya eylemleri öğrendikten sonraki 15 günlük sürede başvuruda bulunması gerekmektedir. Ancak, bu hakkın genel olarak 30 günlük süre içinde kullanılabildiğini unutmamak önemlidir.
İnfaz hakimliğine başvuru yapılarak yükümlü bu yasal hakkını kullanabilir. Şikâyet gerçekleştirilirken, doğrudan infaz hakimliğine dilekçe verilebileceği gibi, Cumhuriyet Başsavcılığı veya Denetimli Serbestlik Müdürlüğü aracılığıyla da şikâyet hakkı kullanılabilir.
Başvuru doğrudan infaz hakimliğine yapılmadığı takdirde, derhal ve en geç 3 günlük sürede infaz hakimliğine gönderilmektedir. Ancak, yükümlü şikâyet hakkını kullandığında, yapılan işlem ve faaliyet durmaz. İnfaz hakiminin işlem ve faaliyetleri durdurması ya da ertelemesi için işlem ve faaliyetin açık bir biçimde hukuka aykırı olması veya giderilmesi güç ve imkânsız sonuçlara sebep olması gerekmektedir. Bu koşulların birlikte gerçekleşmesi zorunludur.
Hükümlü ya da yasal temsilcisinin yapacağı itirazların, İnfaz İşlemleri Değerlendirme Komisyonu tarafından sonuçlandırılması gerekmektedir. Koruma kuruluna yapılan itirazlar için koruma kurulu inceleme başlatır. İnfaz işlemleri değerlendirme komisyonunun vereceği kararlara yönelik olarak da şikâyet yapılabilir. Bu durumda, infaz hakimliğine şikâyette bulunulmalıdır ve koruma kurulu kararları için yapılan şikayetler de infaz hakimliği tarafından değerlendirilmektedir.
Denetimli Serbestlik ve Şartları
Denetimli serbestlik, bir ceza hukuku kurumu olarak, ceza alan bireyin cezasını yasal çerçevede sosyal hayatın içinde çekmesine imkan tanır. Hükümlü, işlediği suça bağlı olarak cezaevine alındıktan sonra denetimli serbestlik yöntemiyle tahliye edilir.
Denetimli serbestlik kapsamında, hükümlü sosyal yaşamı içinde yakından takip edilir. Bu yasa, kişinin ailesi ve sosyal bağlarının koparılmamasını sağlamak amacıyla çıkarılmıştır. Hükümlüye tanınan bu hak, cezasının infazı sırasında koşullu salıverilme süresine yaklaştığında uygulanabilir.
Hükümlü, sosyal yaşam içinde denetim altında tutularak cezasının infazı gerçekleştirilir. Bu süreçte, hükümlü, belirlenen yükümlülükleri yerine getirmekle sorumludur. Denetimli serbestlik süresi genellikle 1 yıl olarak belirlenmiştir; ancak bazı suçlar için bu süre 3 yıla kadar uzayabilir.
30.03.2020 tarihine kadar işlenmiş olan belirli suçlar için geçerli olan 3 yıllık süre, belirli koşulların sağlanması durumunda uygulanabilmektedir.
Denetimli Serbestlik Şartları Nelerdir?
Denetimli serbestlik hükümlüler için bir seçenek olabilmesi için öncelikle cezaevinde bulunma şartını içerir. Hükümlü, aldığı cezanın miktarından bağımsız olarak, öncelikle iyi halli olup olmadığının belirlenmesi için cezaevine girmiş olmalıdır, bu da açık ya da kapalı bir cezaevi olabilir.
Kapalı cezaevinde bulunan hükümlü, daha sonra açık cezaevine geçebilmeli ve iyi halli olduğuna dair olumlu bir değerlendirme raporu almalıdır. Bu rapor, genellikle İdare ve Gözlem Kurulu tarafından hazırlanır.
Değerlendirme raporu doğrultusunda koşulları yerine getiren hükümlü, denetimli serbestlikten yararlanabilir. Denetimli serbestlik süresi genellikle 1 yıldır, ancak bazı durumlarda bu süre 1 yıldan daha uzun olabilir.
Koşullu salıverilmeye 2 yıl veya daha az bir süre kalmış kadın hükümlüler, 0-6 yaş arası çocuk sahibi iseler denetimli serbestlikten faydalanabilirler. Koşullu salıverilmeye 3 yıl veya daha kısa bir süre kalmış hükümlülerin denetimli serbestlikten yararlanabilmesi için ağır bir hastalığa maruz kalmış olmaları veya yaşamlarını tek başlarına sürdüremeyecek durumda olmaları gerekmektedir.
Hükümlü, ağır bir hastalık geçiriyorsa veya yaşamlarını tek başlarına sürdüremeyecek durumdaysa, bu durumu belgelendirmek üzere bir sağlık raporu almalıdır. Bu rapor, Adli Tıp Kurumu veya Adalet Bakanlığı’nın belirlediği tam teşekküllü bir hastaneden onaylanmış olmalıdır. Denetimli serbestliği uygulayacak olan infaz hakimi, hükümlünün durumunu değerlendirirken İdare ve Gözlem Kurulu’nun hazırladığı raporu dikkate alır.
Denetimli serbestlik, her hükümlü için doğrudan uygulanabilen bir haktan ziyade, suçun niteliği, hükümlünün kişiliği ve alınan ceza gibi faktörlere bağlı olarak karar verilen bir durumdur.
Denetimli Serbestlik Şartları
Denetimli serbestlik yasasından yararlanabilmek için şu koşulların sağlanması gerekmektedir:
1. Hükümlünün salıverilme süresinin bir yıl veya daha az olması.
2. Hükümlünün açık cezaevine geçmesi koşulu.
3. Hükümlüde aranan iyi halli olma durumu.
4. Hükümlünün denetimli serbestlikten yararlanmayı talep etmesi koşulu.
Yukarıda belirtilen şartların tamamının karşılanması durumunda denetimli serbestlik yasasından faydalanılabilmektedir. Ancak bu koşulların sağlanmaması durumunda hükümlü denetimli serbestlik hakkını kullanamaz.
Hükümlünün koşullu salıverilme süresine bir yıl veya daha az zaman kaldığında denetimli serbestlikten yararlanabilmesi mümkündür. Hükümlü, işlediği suça bağlı olarak aldığı ceza miktarı, suçun niteliği ve hükümlünün kişisel durumu gibi faktörlere göre cezaevinden geçiş ve denetimli serbestlik hakkını elde edebilir.
Hükümlü, kapalı cezaevinden açık cezaevine geçtiğinde veya kapalı cezaevinde durması açık cezaevi yerleşiminden dolayısıyla mümkün olmaması durumunda yine denetimli serbestlik hakkını kullanabilir.
Hükümlüler için önemli bir değişiklik olarak, 2017 yılında yapılan düzenleme ile kapalı cezaevinden açık cezaevine geçebilme koşulları kolaylaşmış, ancak bazı suçlar için açık cezaevine geçiş koşulları da ağırlaşmıştır. Denetimli serbestlik hakkını elde etmek isteyen hükümlülerin iyi halli olmaları gerekmektedir.
Hükümlünün iyi hal durumu İdare ve Gözlem Kurulu tarafından belirlenir ve bir rapor halinde sunulur. Bu rapora itiraz etme hakkı hükümlüye tanınır ve itiraz, Ceza İnfaz Hakimliği’ne yapılır. Denetimli serbestlik hakkı elde etmek için iyi halli olma zorunluluğu bu şekilde tespit edilir ve hükümlü, yükümlülüklerini yerine getirmesi durumunda bu haktan yararlanabilir.
Hükümlü, denetimli serbestlikten yararlanmayı talep etmelidir. Bu yasa, talep üzerine uygulanabilir ve kendiliğinden geçerli değildir. İnfaz Hakimliği’ne yazılacak bir dilekçe ile başvuruda bulunulabilir. Denetimli serbestlikten yararlanma dilekçesi ilgili mercie verildiğinde, koşullar sağlanırsa kısa sürede uygulanır.
Hükümlünün İyi Halli Olması Nedir?
Hükümlü bireyler, cezaevinde bulundukları süre içinde belirli haklardan yararlanabilmek için belirli koşulları sağlamak zorundadır. Bu koşullardan biri, hükümlünün cezasının infaz edildiği süre içinde iyi halli olmasıdır. İyi halden kasıt, hükümlünün beklenen davranışları sergilemesi, gelişme ve iyileşme göstermesidir. Bu süreçte İdare ve Gözlem Kurulu denetlemelerde bulunur ve bu denetimlerde değerlendirilen kriterler aşağıdaki gibidir:
1. Ceza infaz kurumunun kurallarına uyum sağlamak.
2. Haklarını iyi niyetle kullanmak.
3. Yükümlülüklerini eksiksiz bir şekilde yerine getirmek.
4. İyileştirme programlarından olumlu sonuçlar almak.
5. Toplumla bütünleşmeye eğilim göstermek.
6. Tekrar suç işleme eğiliminde olmamak.
7. Mağdura ya da başkasına zarar verme riskinin düşük olması.
8. Okuma alışkanlığı, katılım sağladığı eğitim programları ve elde ettiği sertifikalar.
9. Diğer hükümlülerle, ceza infaz kurumu görevlileriyle ve dış dünyayla olan ilişkileri.
10. Ceza infaz kurumuna uyum sağlama.
11. Aldığı ödüller ve disiplin cezaları.
Bu kriterlere uyum sağlayan hükümlüler, ceza infaz kurumu içinde daha olumlu bir değerlendirme alabilirler ve belirli haklardan yararlanabilirler. İyi hal, hükümlünün topluma daha olumlu bir şekilde reintegre olmasına olanak tanır.
Denetimli Serbestlik Türleri
Denetimli serbestlik, yargılamanın kovuşturma veya soruşturma aşamasında çeşitli nedenlerle uygulanabilen bir hukuki düzenlemedir. Bu uygulama en sık cezanın infaz edildiği sırada gerçekleştirilmektedir.
Cezanın infazı sürecinde kullanılan denetimli serbestlik dışında, adli kontrol şartı ile denetimli serbestlik, kısa süreli hapis cezasına alternatif yaptırımlar, belirli hakların kullanımının kısıtlanması, tedavi ve denetimli serbestlik, HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması), koşullu salıverilme sonrası denetimli serbestlik, etkin pişmanlık hükümleri, adli para cezasına karşılık kamuya faydalı bir işte çalıştırılma, çocuğun denetim altına alınması, mükerrer suç işleyenlere ve belirli suç faillerine özgü infaz rejimi ve denetimli serbestlik uygulamaları da mevcuttur.
Denetimli Serbestlik Yükümlülükler
Denetimli serbestlik kararı alınan hükümlü, belirli yükümlülükleri yerine getirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülükler çeşitli alanlarda olabilir. Örneğin, hükümlü kamuya faydalı bir işte ücretsiz olarak çalıştırılabilir. Ancak, bu tedbir, hükümlünün zaten çalışmakta olduğu bir işi varsa uygulanmayabilir.
Ayrıca, hükümlü, bir konutta veya belirli bir bölgede denetim altında tutulabilir, belirli yerlere gitmesi yasaklanabilir, belirlenen programlara katılması istenebilir. Bu yükümlülüklerden biri veya birkaçı hükümlü tarafından yerine getirilmek zorundaysa, denetimli serbestlik müdürlüğü bu kararı verir. Bu yükümlülükler bazı durumlarda değiştirilebilir veya uygun bir denetimli serbestlik planı oluşturulabilir.
Hükümlü, denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından belirlenen kurallara uymak zorundadır. Bu kurallar arasında, hazırlanan denetim planına uymak, iyileştirme çalışmaları kapsamında belirlenen yükümlülükleri yerine getirmek, denetimli serbestlik personelinin uyarılarına ve önerilerine uymak, denetim için belirlenen kurallara uymak gibi kurallar bulunmaktadır.
Denetimli serbestlik uygulaması sırasında hükümlü, müdürlüğün ve diğer kurumların işleyişine zarar verebilecek davranışlardan kaçınmalıdır. Ayrıca, yerleşim yeri adresini değiştirdiğinde bu değişikliği müdürlüğe bildirmesi gerekmektedir. Yeni adres bildirilmezse ve tespit yapılamazsa, eski adrese yapılan tebligat geçerli sayılmaktadır.
Denetimli Serbestlik İhlali
Denetimli serbestlik kapsamında hükümlü, kurallara uyacağına dair taahhütte bulunarak tahliye edilir. Ancak, hükümlü taahhütlerini yerine getirmezse, denetimli serbestlik uygulaması sona erer. Hükümlü, denetimli serbestlik ihlali yaparsa, tekrar açık cezaevine gönderilir.
Denetimli serbestlik müdürlüğü, hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verir. Bu karar, infaz hâkimi tarafından alınır ve hükümlü, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının infazı için açık ceza infaz kurumuna gönderilir.
Hükümlü, denetimli serbestlik yasasını ihlal ettiği durumda, tahliye edildikten sonraki 5 gün içinde Denetimli Serbestlik Müdürlüğü’ne başvurmalıdır. Daha sonra, uygulanacak tedbire göre belirlenen programa katılmalıdır. Hükümlü, bu kurallara uymazsa denetimli serbestlik yasasını ihlal etmiş sayılır.
Denetimli serbestlik yasasını ihlal eden hükümlü, 5 günlük başvuru süresinin sona erdiği gün itibariyle ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra tekrar açık cezaevine alınmalıdır. Hükümlü, kendisine belirlenen programa ve yükümlülüklere iki defa uymazsa, denetimli serbestlik hakkını kaybeder ve tekrar açık cezaevine gönderilir.
Özel bir gerekçe olmaksızın denetimli serbestlik hakkından vazgeçmek de mümkündür. Ancak, hükümlü, denetimli serbestlik yasasını ihlal ettiğinde daha ağır sonuçlara maruz kalabilir. İki kez üst üste imzaya gitmemek veya 5 gün içinde müracaat etmemek gibi durumlar, yükümlülük ihlali olarak değerlendirilir ve hükümlü hakkında soruşturma başlatılabilir.
Denetimli Serbestlik Sırasında Hükümlünün Suç İşlemesi
Hükümlü, denetimli serbestlik yasasından yararlanmaya başladıktan sonra kasıtlı bir suç nedeniyle aldığı hapis cezası bir yıl veya daha fazla süreyi içeriyorsa, infaz hâkimi, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine hükümlüyü açık ceza infaz kurumuna iade etme kararı alabilir.
Ancak, hükümlü hakkında yapılan kovuşturma sonucunda beraat kararı çıkarsa, dava reddedilirse veya ceza verilmesine yer olmadığına dair bir karar alınırsa, hükümlünün cezası denetimli serbestlik yasası kapsamında infaza devam edilir. Bu kararı infaz hâkimi verebilir.
Denetimli Serbestlikte Adli Para Cezası
Hükümlü, adli para cezasına çarptırıldığında ve bu cezayı ödemediği durumda ilk olarak kamuya faydalı bir işte çalıştırılmak üzere davet edilir. Ancak, hükümlü bu davete uymazsa, adli para cezası hapis cezasına dönüşebilir.
Adli para cezasının hapis cezasına dönüşmesi durumunda, hükümlüye denetimli serbestlik yasası uygulanamaz. Bu yasa aynı zamanda doğrudan verilmiş olan hapis cezalarına yönelik olarak da uygulanabilir.
Denetimli Serbestlik Elektronik Kelepçe Takılması Kararı
Hükümlü, ikamet ettiği evde veya evin çevresinde belirlenen bölgelerde elektronik kelepçe ile kontrol edilebilir. Elektronik kelepçe ayağa takılır ve açıldığında alarm tetiklenir. Hükümlü, belirlenen alanların dışına çıkarsa veya elektronik kelepçeyi açarsa, denetimli serbestliği ihlal etmiş olur ve cezasını çekmek üzere yeniden açık cezaevine gönderilecektir.
Denetimli Serbestlikte Suçta Tekrar
Suçta tekrar ya da tekerrür, ilk işlediği suçun kesinleşmiş olup belirli bir süre geçtikten sonra hükümlünün yeniden suç işlemesi olarak tanımlanır. Bu durumda, hükümlü için işlediği ikinci suça tekerrür hükümleri uygulanır ve ardından koşullu salıverilme tarihi hesaplanır.
Hükümlü, ikinci kez suç işledikten sonra bir kez daha suç işlerse, ikinci defa tekerrür söz konusu olacaktır. İlk kez tekerrür hükümleri ortaya çıktığında hükümlü denetimli serbestlik yasasından yararlanabilir. Ancak hükümlü için ikinci kez tekerrür hükümleri uygulandığında, denetimli serbestlik hakkı ortadan kalkar.
Denetimli Serbestlik Karar Değişikliği, Kararın Durdurulması- Kaldırılması
Belirli durumlarda, hükümlü hakkında denetimli serbestlik kararında değişiklik yapılabilir. Bu değişiklikler şu durumlarda ortaya çıkabilir:
– Hükümlü, elinde olmayan sebeplerle denetimli serbestlik kararlarını yerine getiremediğinde,
– Denetimli serbestlik infazı mümkün değilse,
– Denetimli serbestlik kararının infazı imkânsız hale geldiğinde,
– Denetimli serbestlik kararı hapis cezasından daha ağır sonuç doğurduğunda,
– Tedbirden beklenen yarar sağlandığında.
Bu durumda, hükümlü hakkında karar değişikliği yapılabilir, karar durdurulabilir veya kaldırılabilir. Ayrıca, tedbirin beklenen yararı sağlandığında denetimli serbestlik kararı yerine başka bir karar alınabilir. Bu tür değişiklikler, kanunda aksi bir düzenleme olmaması durumunda, İnfaz İşlemleri Değerlendirme Komisyonu’nun talebi üzerine ilgili yargı mercii tarafından yapılabilir.
Denetimli serbestlik yükümlüsü bir suç nedeniyle tutuklandığında, mahkum edildiği hapis cezasının infazı başladığında veya askere alındığında, ilgili yargı merciinin aksi bir hükmü bulunmadığı takdirde yükümlülüğün yerine getirilmesinin durdurulması gerçekleşir. Bu durumda olan yükümlünün denetim süresi içinde serbest bırakılması veya askerlik hizmetinin sonlanması durumunda yükümlü, yükümlülüğüne devam eder.
Denetim süresi bittiğinde ise yükümlünün askerlik durumu veya mahpusluk hali devam ediyorsa, dosya kapatılır. Kapatılan dosya Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından ilgili yargı merciine gönderilir. Yükümlünün ceza infaz kurumunda veya askerlikte geçirdiği süre, denetim süresinden sayılır.
Denetimli Serbestlik Kararına İtiraz
İtiraz işlemleri, Denetimli Serbestlik Müdürlüğü’ne yapılır. Denetimli serbestlik uygulanan hükümlü ya da kanuni temsilcisi tarafından gerçekleştirilebilir. İnfaz işlemleri sırasında hukuka uygun olmayan işlemler ve eylemlerle ilgili yapılan bu itirazlar, Denetimli Serbestlik Müdürlüğü’nün denetim planları ve raporlarına ilişkin olabilir.
Müdürlüğün hazırladığı raporlar, yaptığı uyarılar ve denetim planları ile ilgili hukuka aykırılıklar olduğu düşünüldüğünde, hükümlü ya da yasal temsilcisi itiraz hakkını kullanabilir. Yükümlünün bu hakkını kullanabilmesi için işlem veya eylemleri öğrendikten sonraki 15 günlük sürede başvuruda bulunması gerekmektedir. Ancak, bu hakkın genel olarak 30 günlük süre içinde kullanılabildiğini unutmamak önemlidir.
İnfaz hakimliğine başvuru yapılarak yükümlü bu yasal hakkını kullanabilir. Şikâyet gerçekleştirilirken, doğrudan infaz hakimliğine dilekçe verilebileceği gibi, Cumhuriyet Başsavcılığı veya Denetimli Serbestlik Müdürlüğü aracılığıyla da şikâyet hakkı kullanılabilir.
Başvuru doğrudan infaz hakimliğine yapılmadığı takdirde, derhal ve en geç 3 günlük sürede infaz hakimliğine gönderilmektedir. Ancak, yükümlü şikâyet hakkını kullandığında, yapılan işlem ve faaliyet durmaz. İnfaz hakiminin işlem ve faaliyetleri durdurması ya da ertelemesi için işlem ve faaliyetin açık bir biçimde hukuka aykırı olması veya giderilmesi güç ve imkânsız sonuçlara sebep olması gerekmektedir. Bu koşulların birlikte gerçekleşmesi zorunludur.
Hükümlü ya da yasal temsilcisinin yapacağı itirazların, İnfaz İşlemleri Değerlendirme Komisyonu tarafından sonuçlandırılması gerekmektedir. Koruma kuruluna yapılan itirazlar için koruma kurulu inceleme başlatır. İnfaz işlemleri değerlendirme komisyonunun vereceği kararlara yönelik olarak da şikâyet yapılabilir. Bu durumda, infaz hakimliğine şikâyette bulunulmalıdır ve koruma kurulu kararları için yapılan şikayetler de infaz hakimliği tarafından değerlendirilmektedir.
Kategoriler
Son Yazılar
Arşivler